Czy polskie przepisy o VAT prawidłowo implementują Dyrektywę VAT? TSUE odpowiada: przepisy unijne dotyczące prawa do odliczenia VAT stoją w sprzeczności z polską ustawą. Co to w praktyce oznacza dla podatników?
11 lutego 2026 r. zapadł wyrok TSUE w sprawie T‑689/24. Trybunał orzekł, że polskie przepisy ustawy o VAT zmuszają podatników do tymczasowego ponoszenia ciężaru VAT, co narusza zasadę neutralności i proporcjonalności podatku VAT, a także zasadę bezpośredniego charakteru odliczenia podatku naliczonego.
Kiedy powstaje prawo do odliczenia VAT?
Zdaniem Trybunału Dyrektywa VAT stanowi, że prawo do odliczenia powstaje w chwili, gdy podatek staje się wymagalny (powstaje obowiązek podatkowy) oraz gdy spełnione są przesłanki materialne, tj.:
- nabywca działa jako podatnik VAT,
- zakup służy działalności opodatkowanej,
- transakcja została dokonana przez innego podatnika.
Obok przesłanek materialnych istnieją również warunki formalne – przede wszystkim obowiązek posiadania faktury w momencie dokonywania odliczenia VAT.
Co niezwykle istotne, TSUE wskazał, że wymogi formalne umożliwiają wykonanie prawa do odliczenia, lecz nie warunkują samego powstania tego prawa.
Polskie przepisy podatkowe wprowadzają natomiast dodatkową zasadę, niewynikającą z dyrektywy, zgodnie z którą odliczenia można dokonać dopiero w okresie, w którym faktura fizycznie wpłynęła do podatnika. W praktyce oznacza to przesunięcie odliczenia na kolejny miesiąc lub kwartał.
Powstanie prawa a wykonanie prawa do odliczenia VAT
Kluczowe jest zatem rozróżnienie pomiędzy:
- powstaniem prawa do odliczenia (związanym z transakcją i wymagalnością podatku),
- wykonaniem prawa (związanym z jego udokumentowaniem fakturą).
Faktura jest konieczna, jednak nie może stanowić bariery ograniczającej istotę prawa do odliczenia. Jeżeli transakcja rzeczywiście miała miejsce, służy działalności opodatkowanej i nie budzi wątpliwości, formalne przesunięcie momentu wpływu faktury nie powinno decydować o utracie ani odsunięciu w czasie prawa do odliczenia.
W przeciwnym razie VAT przestaje być neutralny i staje się dla przedsiębiorcy przejściowym kosztem – czego system unijny, w założeniu, ma właśnie unikać.
Jak w praktyce wyrok wpłynie na podatników?
Dotychczas organy podatkowe respektowały literalne brzmienie polskich przepisów. W praktyce oznaczało to, że nawet jeśli obowiązek podatkowy powstał np. w marcu, lecz faktura została doręczona 1 kwietnia, prawo do odliczenia VAT przysługiwało dopiero w deklaracji za kwiecień.
Obecnie podejście to powinno ulec zmianie. Jeżeli obowiązek podatkowy powstanie w marcu, np. dostawa towarów zostanie dokonana 31 marca lub faktura za najem zostanie wystawiona 31 marca – a podatnik otrzyma fakturę przed złożeniem deklaracji (np. 15 kwietnia), będzie on uprawniony do odliczenia VAT w deklaracji za marzec.
Agnieszka Chodkowska
Starszy konsultant podatkowy















































